Uczczono ofiary egzekucji w Dolinie Śmierci

Fordońska Dolina Śmierci jest największą zbiorową mogiłą na terenie Bydgoszczy i najbardziej znanym symbolem martyrologii jej mieszkańców. Jesienią 1939 roku, w pierwszych tygodniach II wojny światowej, Niemcy przeprowadzali tam masowe egzekucje Polaków i Żydów.

Represje, prowadzone zgodnie z hitlerowskim planem, objęły wykształcone i wysoko postawione grupy społeczne oraz zawodowe, które okupant uważał za zagrożenie. Wśród ofiar byli nauczyciele, lekarze, kapłani, prawnicy, rzemieślnicy, kupcy, policjanci i żołnierze, a także członkowie organizacji patriotycznych oraz osoby umieszczone na przygotowanych wcześniej listach proskrypcyjnych. Zamordowano również przypadkowych mężczyzn, kobiety i dzieci.

Jak mówił zastępca prezydenta Mirosław Kozłowicz, historycy szacują, że w egzekucjach w Dolinie Śmierci zginął co drugi nauczyciel szkół średnich i co trzeci duchowny. Ofiarami było także około 15 procent nauczycieli szkół powszechnych, lekarzy oraz prawników z Bydgoszczy i okolic.

Zastępca prezydenta podkreślał, że przywracanie ofiarom imion jest moralnym obowiązkiem. Mówił o potrzebie pamiętania o nich jako o konkretnych ludziach – nauczycielach, kupcach, urzędnikach, księżach i społecznikach – a nie anonimowych liczbach w wojennych statystykach. Ich postawa, jak zaznaczył, pozostaje świadectwem patriotyzmu, odwagi i wierności wartościom oraz powodem do wdzięczności kolejnych pokoleń Polek i Polaków.

Mirosław Kozłowicz zwrócił uwagę, że po doświadczeniach II wojny światowej mogło się wydawać, iż podobne karty historii nigdy się nie powtórzą. Wskazał jednak na zbrodnie wojenne dokonywane przez wroga za wschodnią granicą i mówił, że pokazują one, iż nie uczymy się na błędach przeszłości.

Pamięć o ofiarach Doliny Śmierci, jak podkreślał zastępca prezydenta, powinna być przestrogą przed pogardą, nienawiścią i ideologiami odbierającymi człowiekowi godność. Ma też zobowiązywać do stawania po stronie prawdy, pokoju, wolności i wzajemnego szacunku. Podczas uroczystości Mirosław Kozłowicz powiedział: „Cześć i chwała bohaterom!”

Uroczystości odbyły się przy Wojskowej Asyście Honorowej. Uczestniczyli w nich przedstawiciele władz rządowych, parlamentarzyści, samorządowcy, przedstawiciele uczelni wyższych, instytucji wojskowych, kościołów, organizacji społecznych, szkół i przedszkoli oraz mieszkańcy Bydgoszczy.

W miejscu egzekucji znajduje się kompleks martyrologiczny złożony z pomników, tablic, obelisków i cenotafów. Główny pomnik, zaprojektowany przez Józefa Makowskiego, odsłonięto w 1975 roku. Złamane kłosy zboża symbolizują wyciągnięte ku niebu ręce męczenników, a na pomniku umieszczono tabliczki z nazwiskami poległych.

_{Źródło: Urząd Miasta Bydgoszczy}